Zoekveld

Drongo-publiek hangt aan de lippen van FabAcademic

Op uitnodiging van Maandblad Zuid-Afrika en ZAM Magazine hield de Zuid-Afrikaanse academica Mamokgethi Phakeng (Unisa; zie MZA september 2015, p. 186-187) op 25 september jl. onder grote publieke belangstelling een keynote-lezing tijdens het Drongo Festival, Festival voor meertaligheid in de Jaarbeurshal in Utrecht. De titel van Phakengs lezing was ‘One country, many languages: Complexities of teaching and learning mathematics in multilingual South Africa’. Phakeng werd geïntroduceerd door Renilde Steeghs, de Nederlandse ambassadeur voor Internationale culturele samenwerking.

 

Mamokgethi Phakeng / Foto: Elize ZorgmanVolgens de Zuid-Afrikaanse grondwet heeft het land elf officiële talen en moeten leerlingen in staat worden gesteld onderwijs te volgen in de taal van hun keuze. In de praktijk geven veel leerlingen en hun ouders, ook wanneer zij het Afrikaans of één van de zwarte talen als huistaal hebben, echter de voorkeur aan Engelstalig onderwijs. Phakeng citeerde verschillende leraren en leerlingen, en uit hun uitspraken bleek wel dat zij verwachten dat iemand met Engels makkelijker toegang krijgt tot een vervolgopleiding of een baan; ook het argument dat Engels een ‘internationale taal’ was, werd veel gehoord. Dit zijn echter oneigenlijke argumenten wanneer de vraag gesteld wordt in welke taal een leerling met een anderstalige achtergrond een lastig vak als wiskunde het beste onder de knie zou kunnen krijgen. De keuze voor het Engels is een politieke keuze, die de aandacht afleidt van waar het tijdens de wiskundeles eigenlijk om zou moeten gaan: de wiskunde zelf. Even merkwaardig is de redenatie dat wiskundeonderwijs gebruikt zou moeten worden om de leerling een betere beheersing van het Engels (‘fluency in English’) bij te brengen. Nee, zegt Phakeng, de wiskundeles is bedoeld voor het vak wiskunde, en dat is voor veel leerlingen al moeilijk genoeg. Phakeng heeft geen illusies over de kansen van bijvoorbeeld haar eigen taal, het Tswana, om verder ontwikkeld en uitgebouwd te worden als onderwijstaal. Dat zal niet gebeuren zolang ouders het Engels als ‘taal van de macht’ zien, en geef ze eens ongelijk, zegt zij. Maar dit soort politieke en ideologische afwegingen mogen er niet voor zorgen dat een kind het meest effectieve onderwijs onthouden wordt. Tijdens de wiskundeles hoort het vak wiskunde zelf prioriteit te krijgen, en de taal vormt daarbij slechts een hulpmiddel. Daarom heeft Phakeng lesmateriaal ontwikkeld waarbij de leerstof zowel in het Engels als in de huistaal van de leerling wordt aangeboden, zodat de leerling naar behoefte kan switchen tussen beide talen. Hoewel de methode nog verder uitgewerkt moet worden (hoe moet het bijvoorbeeld in een klas met leerlingen van verschillende taalachtergronden, of  wanneer de leraar de huistaal van zijn leerling niet machtig is?), zijn de eerste resultaten van deze meertalige onderwijsmethode positief.

 

Mamokgethi Phakeng is blij dat Maandblad Zuid-Afrika, ZAM en Drongo haar hebben uitgenodigd om naar Nederland te komen. Terugkijkend schrijft ze op Instagram: ‘Het festival is een uitstekend idee en het was zeer goed georganiseerd, met meer dan 80 exposanten en tal van mensen uit allerlei professies – academici, leraren, taalbeheersers, voormalige anti-apartheidsactivisten en meer. Het is verbazingwekkend hoeveel belangstelling er hier voor Zuid-Afrika is. (...) Nu ik dit heb meegemaakt, vraag ik me af waarom wíj geen meertaligheidsfestival organiseren. Dat moeten we doen! (...) In onze beleidsdocumenten hebben we het immers niet voor niets over het bevorderen van meertaligheid.’

 

Beluister hier een opname van de lezing van Mamokgethi Phakeng.

 

Het optreden van Mamokgethi Phakeng markeerde het begin van een langlopend samenwerkingsproject van Maandblad Zuid-Afrika, ZAM Magazine en het Drongo Festival rond het thema ‘meertaligheid in Zuid-Afrika’. Wilt u op de hoogte blijven van toekomstige activiteiten, geef u dan op voor onze mailing list via redactie@maandbladzuidafrika.nl.

 

Ingezonden reactie

Het probleem dat mw Phakeng besprak, is geen specifiek Zuid-Afrikaans probleem, maar een probleem van het continent Afrika. Toen ik haar daar na de lezing over aansprak, gaf ze me tot mijn verbazing en teleurstelling een politiek correct antwoord (‘In bijvoorbeeld Kenya zijn maar twee officiële talen, namelijk Engels en Swahili, dus daar speelt het probleem officieel niet.’). In de praktijk lijkt dit mij incorrect, want de problemen die ze besprak, komen in heel Afrika in verschillende nuances voor. In een land als Kenya spreken kinderen thuis bijvoorbeeld Kikuyu, Kamba of Luo, en worstelen ze op school ook met begripsverwarring en het feit dat ze Engels ‘moeten’ spreken. Er ligt een goudmijn open voor taalwetenschappers in Zuid-Afrika om deze problematiek ter hand te nemen en voor heel Afrika aan te pakken, en niet alleen voor Zuid-Afrika.

Guido  van den Berg (op persoonlijke titel)